Jump to Navigation

Opiaatbijwerking behandeling

Toelichting:

Patiënten die opiaten krijgen hebben vaak last van bijwerkingen, zoals misselijkheid en braken, jeuk, obstipatie, slaapstoornissen, duizeligheid, veranderde waarneming en hallucinaties. Deze kunnen optreden bij een behandeling met PCA-Morfine of PC–Buprenorfine, orale opiaten (Tramadol, Oxycontin etc.), maar ook bij het epiduraal toedienen van opiaten.

Het is belangrijk om de patiënt expliciet naar dit soort bijwerkingen te vragen en uit te leggen, waar de symptomen vandaan komen. Verder moet ook altijd overwogen worden of er niet andere redenen voor deze verschijnselen zijn (b.v. misselijkheid & braken, obstipatie kunnen ook op een (sub)ileus wijzen, b.v. duizeligheid en psychische veranderingen kunnen ook op een beginnend delier wijzen). Daarom altijd laagdrempelig overleg met de hoofdbehandelaar.

Behandeling van misselijkheid en braken bij therapie met opiaten:

in onderstaande volgorde

  1. Droperidol 625 µg in 50 ml NaCl 0,9% over 15 min i.v. z.n. tot max. 3dd (kinderen vanaf 6 jaar: 3 dd 10 mcg/kg)
  2. Dexamethason 8 mg in 50 ml NaCl 0,9% over 15 min i.v. (alleen eenmalig!!)
  3. Ondansetron (Zofran®) 4 mg in 50 ml NaCl 0,9% over 15 min i.v. z.n. tot max. 3dd

Als een 3dd vaste medicatie wordt voorgeschreven, iedere dag opnieuw evalueren. (Bij de meeste bijwerkingen van opiaten zoals misselijkheid treedt snel gewenning op.) Altijd een andere manier van pijnbestrijding (multimodaal, regional) overwegen of over een ander opiaat nadenken met misschien minder potentie voor misselijkheid (b.v. Oxycontin ipv Tramadol; b.v. buprenorfine-PCA ipv morfine-PCA).

Behandeling van jeuk:

Ondanks dat een aantal opiaten (Morfine, Meperidine, Codeine) histamine vrij zetten, wordt de jeuk niet door histamine maar door het opiaat zelf via µ-receptoren veroorzaakt. Daarom schijnen antihistaminica niet te werken (Chia YY, Acta Anaesthesiol Scand 2005) Bij milde verschijnselen in onderstaande volgorde:

  1. Droperidol 625 µg in 50 ml NaCl 0,9% over 15 min i.v. z.n. tot max. 3dd (kinderen vanaf 6 jaar: 3dd 10 mcg/kg)
  2. Ondansetron (Zofran®) 4 mg in 50 ml NaCl 0,9% over 15 min i.v. z.n. tot max. 3dd
  3. Propofol 20 mg i.v. (alleen onder bewaking op de verkoever iom met pijnachterwacht)

Bij ernstige jeuk iom met pijn achterwacht:

  • Overwegen opiaat te staken (b.v. overgaan op epiduraal zonder opiaten)
  • Naloxon i.v. zal meteen de jeuk opheffen en – helaas - ook de pijnbestrijding

Obstipatie:

In tegenstelling tot alle andere bijwerkingen treedt bij deze bijwerking geen gewenning op! Daarom iom hoofdbehandelaar na 3-5 dagen behandeling met opiaten en optreden van obstipatie een mild laxeermiddel toevoegen

  • Movicolon (Marcogol) met 1 sachet per dag beginnen
  • Laxeerdrank (Lacutolose) met 30 ml drank per dag beginnen
  • Relistor s.c (methylnaltrexon bromide, 0,15 mg/kg iom pijn achterwacht en hoofdbehandelaar; CAVE: er zijn gastrointestiale perforaties tijdens gebruik van relistor beschreven)

Duizeligheid, veranderde waarneming, dys- en euforie, hallucinaties:

Patiënt gerust stellen, dat het normale bijwerkingen van opiaten kunnen zijn. Als de patiënt deze bijwerkingen als ondraaglijk ervaart, dosis reduceren (of staken) en andere pijnbehandeling overwegen.

Literatuur:

  1. De aritmogene werking (QTc tijd verlenging) van droperidol is minimaal bij deze dosering en vergelijkbaar met die van ondasetron. (Zie Charbit B, Anesthesiology 2005 en Charbit B, Anesthesiology 2008)
Onder beheer van afdeling: 
Anesthesiologen